تاریخچه وزارت امورزنان

 

شصت و پنج سال قبل (۱۳۲۲ هـ ش) در زمان سلطنت محمد ظاهر شاه، اتحادیه بیست عضوی زنان بنابر ضرورت زمان، نهادی را به نام مؤسسه عالی نسوان به منظور تشکل، آموزش و روشنگری زنان افغانستان در ساحه مرکزی شهر کابل (تعمیرجوار شرقی هوتل سرینای فعلی) ایجاد کردند. دو سال بعد (۱۳۲۴هـ.ش) از اثر پیشنهاد و پیگیری بی بی زینب خواهر ا

مان الله خان برای مؤسسه مذکور یک قطعه زمین در ساحه شهرنو کابل

(موقعیت فعلی وزارت امور زنان  خریداری گردید و در آن یک باب کودکستان، مکتب ، سینما و دفاتر کار اعمار شد که سینمای آن به نام زینب مسمی ساختند. در مکتب مؤسسه عالی نسوان آن وقت که مدیریت آنرا خانم رقیه به عهده داشت ، زنان متأهل که بنابر دلایل مختلف از تحصیل باز مانده بودند، درس میخواندند.

مؤسسه مذکور در سال 1342 هـ.ش شامل تشکیل وزارت کار و امور اجتماعی گردید و به نام میرمنو تولنه مسمی شد که تا سال 1357 هـ.ش باالنوبه تحت ریاست حمیرا نورزایی، کبرا نورزایی ، صالحه اعتمادی داکتر نیلاب مبارز به فعالیت خود ادامه داد.

در سال 1357 هـ.ش نام میرمنو تولنه، به کلوپ مرکزی نسوان تعدیل شد. کلوپ مذکور در سال 1365 هـ.ش به انجمن مرکزی نسوان تبدیل گردید و تحت همین نام تا سال 1370 هـ.ش فعالیت کرد.

بعد از رویداد 7  ثور 1357 هـ.ش شورای سراسری زنان به حیث یک سازمان اجتماعی- سیاسی به رهبری داکتر اناهیتا راتب زاد تشکیل شد که با استفاده از امکانات دولتی فعالیت میکرد. شورای مذکور تا سال 1370 هـ.ش انجمن مرکزی نسوان را که تعداد آن به 360  تن میرسید، به واحد دومی خود مبدل ساخت. شورای سراسری زنان افغانستان مصروف فعالیت های اجتماعی و سیاسی سراسری میان زنان بود. این شورا در مرکز و ولایات کشور نهاد های خود را ایجاد کرد. خانم های که در رهبری شورای سراسری زنان افغانستان فعالیت می نمودند، عبارت اند از: فیروزه مرجان، معصومه عصمتی وردک، ثریا، بلقیس تابش، جمیله ناهید، گلجان، شهلا شیرزاد، طاهره دردمل و فوزیه نیکزاد. فعالیت های میرمن تولنه بیشتر به حیث یک نهاد حرفوی و مسلکی محدود به شهر کابل بود و مصروف کار های مثل تدویر کورس های حرفوی و مسلکی خیاطی، قالین بافی، تایپستی، گلسازی، آرایش و دیکوریشن، تدبیر منزل، سوزندوزی و بافت بود.

در سال 1370 هـ.ش با رویکار شدن حکومت مجاهدین در کابل مؤسسه عالی نسوان مجدداً رویکار شدکه در اوایل تحت ریاست محبوبه حقوقمل و بعداً قدریه یزدانپرست فعالیت میکرد.

در سال 1373 خورشیدی وزارت کار و امور اجتماعی موازی با مؤسسه عالی نسوان در تشکیلات خود میرمنو تولنه را احیا و ایجاد کرد که تا میزان 1375 هـ.ش فعالیت مینمود.

میزان سال 1375 هـ.ش فرا رسید، طالبان داخل کابل شدند، دختران و زنان از رفتن به کار و مکتب منع و خانه نشین گردیدند. طالبان، مؤسسه عالی نسوان و میرمنو تولنه را باهم مدغم ساختند و عوض زنان، مردان را استخدام نمودند. حکومت طالبان در سال 1380 سقوط کرد. وزارت امور زنان به اساس توافقات کنفرانس بن، در چوکات اداره مؤقت افغانستان ایجاد گردید و در قوس 1380 هـ.ش به حیث عضو قوه اجرائیه اداره مؤقت معرفی شد. کارمندان اناث و ذکور مؤسسه عالی نسوان و میرمنو تولنه مجدداً جذب و مقرر شدند. وزارت امور زنان در سال 1382 ستراتیژی خود را که متوجه امور خیریه بود، به یک ارگان پالیسی ساز مبدل کرد.

اولین وزیر وزارت امور زنان سیما سمر بود که از سال 1380 تا اواخر 1381خدمت کرد، داکتر حبیبه سرابی 1381- 1383 و داکتر مسعوده جلال ازعقرب 1383 تا اسد 1385 بالترتیب به حیث وزرای امور زنان کار نمودند، در اسد 1385 داکتر حُسن بانو غضنفر از پارلمان کشور به حیث وزیر امور زنان رأی اعتماد گرفت. از سال 1380 تا حالا خانم هایی که بحیث معینان مسلکی و پالیسی وزارت امور زنان اجرای وظیفه نموده اند، عبارت اند از: شفیقه یارقین،ثریا صبحرنگ،پوهنیار مزاری صفا،سیده مژگان مصطفوی ، و معینان مالی و اداری عبارت اند از: تاجور کاکر، نجیبه شریف و ملیحه سهاک، پلوشه کاکرو فوزیه حبیبی.

این وزارت دارای 9 ریاست مرکزی و 34 ریاست امور زنان در ولایات میباشد.

اولین مقرره تنظیم اجراآت و فعالیتهای وزارت امور زنان به حیث اداره مرکزی به داخل چهار فصل و 24 ماده به اساس مصوبه شماره 3 مؤرخ 17/1/1383 مجلس عالی وزراء تصویب و به اساس فرمان شماره 26 مؤرخ 4/3/1383 ریاست دولت انتقالی اسلامی افغانستان منظور گردید. در ماده سوم این مقرره میخوانیم: وزارت امور زنان از تطبیق مشی سیاسی و اجتماعی دولت جهت تأمین و توسعه حقوق مشروع زنان در کشور و رعایت قانونیت در زندگی آنها در ساحه فعالیت خویش مسوؤل میباشد.

ماده چهارم:

وزارت امور زنان در انجام فعالیتهای خود قوانین، فرامین نافذه کشور، تصاویب شورای و احکام این مقرره را ملاک عمل قرار داده، تطبیق سالم آنرا در ساحه فعالیت های مربوط تأمین مینماید.

 

mowa

وزارت امـور زنان، ناظر پالیسی های جندر در افغانستان

هنوز در مورد ویژن و میشن (دیدگاه و مأموریت) وزارت نو بنیاد امـور زنان که یک دهه قبل شامل ساختار تشکیلاتی اداره خدمات ملکی افغانستان گردیده است، سوالات زیادی وجود دارد. دیدگاه آن ایجاد جامعه عاری از تبعیض جنسی، و مأموریت آن، رشد سرمایه انسانی زنان، ترویج رهبری زنان و مشارکت آنها در همه عرصه های زندگی، دسترسی زنان به فرصت ها، خدمات و امکانات رشد وانکشاف میباشد. این وزارت حیثیت پل رابط میان زنان و دولت را دارد. از یک طرف، حامی و مدافع منافع و مصالح زنان کشور است و از طرف دیگر مسوؤل تقویۀ و بسیج منبع بشری زنان در راه مشارکت در برنامه های دولت میباشد.

مضمون اساسی این وزارت، تغییر وضعیت زنان است که جهت نیل به آن، پلانها و پالیسی های دولت را در قبال زنان تسوید و انکشاف میدهد و از تحقق آن نظارت می نماید. نقش اصلی این وزارت، نظارت از تحقق پالیسی های ملی و بین المللی جندر در افغانستان میباشد. پالیسی های ملی جندر در وجود اسناد: اعلامیۀ حقوق اساسی زنان افغانستان سال 1380، توافقنامه های بن و لندن، استراتیژی انکشاف ملی افغانستان ( ANDS)، پلان کاری ملی برای زنان افغانستان (NAPWA)، قانون اساسی ج.ا.ا، قوانین کار، کارکنان خدمات ملکی، منع خشونت علیه زن، واضح گردیده است. همینطور پالیسی های بین المللی جندر نیز در وجود اسناد:اعلامیه جهانی حقوق بشر، جنبش پیکن در عمل(BPFA)،کنوانسیون رفع تمام انواع تبعیض علیه زنان(CEDAW)، اهداف انکشافی هزار ساله (MDG) و قطعنامه 1325 شورای امنیت سازمان ملل متحد وضاحت دارد.

تسوید پالیسی، نیازمند داشتن اطلاعات و معلومات جامع است. اطلاعات و معلوماتی که نتیجه تحلیل و تجزیه سروی ها، احصائیه ها و گزارشهای توحید شده باشد. وزارت امور زنان، پالیسی های حیاتی و مورد ضرورت زنان را بانظرداشت نظریات جوانب ذیعلاقه، تسوید می نماید. همچو پالیسی ها بعد از تدقیق و کارشناسی ادارات مسلکی و تخصصی، به مرحله تصویب و توشیح مقامات ذیصلاح میرسد و نافذ می گردد. این وزارت در مرحله تطبیقی، نیز نقش دشوار نظارتی را به عهده دارد و از تحقق آن گزارشده میباشد. پس تهیه و تدارک مسوده پالیسی های معطوف به زنان و نظارت از تطبیق آن، مبنی بر سروی های سراسری و احصائیه گیری ها یک پروسه دشوار است که اجراآت و پیگیری آن، نیازمند تشکیلات و امکانات وسیع، بودجۀ کافی، نیرومند و مجهز با تخنیک و تکنالوژی مدرن میباشد.

این وزارت از سال1380، به اساس فیصله های کنفرانس بن- آلمان، منحيث حلقه اتصال ميان قشرزن و دولت ج.ا.ا در راستای ارتقای سطح آگاهی و ظرفیت، بسیج و تشکل و مشارکت زنان در انكشاف ملي، فعاليت مي کند. موافقتنامه بن که اساس گذار و سنگ بنای اداره ی دموکراتیک و پایدار در افغانستان می باشد، نشان دهنده آن است که مشارکت زنان و توجه به حقوق و وضعیت آنان به مثابه یک نیاز بوده و همچنان به آن  به حیث دیدگاه صلح سرتاسری و روند بازسازی نگریسته می شود.

وزارت امور زنان، يكی از ارگان های اجرايوي نظام و تشکیلات اداري حكومت ج.ا.ا است و حکومت( قوۀ اجرائیه) یکی از قوای ثلاثه دولت میباشد. این ارگان مطابق مقرره تنظیم اجراآت و فعالیت های وزارت امور زنان كه از جانب شوراي وزيران در (4) فصل و (24) ماده تصویب و تنفیذ گردیده، فعاليت مي نمايد.

در ماده دوم این مقرره آمده است: " وزارت امور زنان به حیث اداره مرکزی دولتی، امور مربوط به وظایف خویش را در مرکز و ولایات تنظیم و رهبری میکند."

این وزارت، عضو قوه اجرائيه دولت ج.ا.ا است، وزير آن عضو کابینه (شوراي وزيران ج.ا.ا ) میباشد. بودجه آن شامل بودجه ملي است و ازطرف حكومت، تمويل مي شود. چنانچه در ماده 21 مقرره تنظیم اجراآت و فعالیت های وزارت امور زنان می خوانیم: " تشکیل و بودجه وزارت امور زنان به پیشنهاد وزارت و تائید وزارت مالیه از طرف شورای وزیران منظور میگردد"همینطور ماده هژدهم این مقرره اجرایی بودن این اداره را صراحت میدهد: " تصامیم هیئت رهبری به اکثریت آراء اتخاذ گردیده، بعد از امضای وزیر مرعی الاجرا میباشد. تصامیم هیئت رهبری برای کلیه ادارات و موسسات مربوط وزارت واجب التعمیل است."

اجراآت مالي، اداري و تشكيلاتي وزارت امور زنان، تابع قوانين و مقررات نافذه دولتي است. این وزارت فعاليت هاي خود را در متابعت از برنامه های حكومت و قانون دولت، انتظام مي بخشد و مثل سایر وزارت ها و ادارات حکومتی، فيصله ها و مصوبات دولت وحكومت را اجرا مي کند، چنانچه ماده چهارم مقرره تنظیم اجراآت و فعالیتهای وزارت امور زنان چنین صراحت داده است: " وزارت امور زنان در انجام فعالیت های خود، قوانین، فرامین نافذه کشور تصاویب شورای وزیران و احکام این مقرره را ملاک عمل قرار داده، تطبیق سالم آن را در ساحه فعالیت های مربوط تأمین می نماید"
شورای وزیران ج.ا.ا در جلسه مؤرخ 29 ثور 1387 پلان کاری ملی برای زنان افغانستان را که توسط وزارت امور زنان تهیه و تسوید شد، به حیث وثیقه مهم تاریخی تصویب و آنرا پلان استراتیژیک خود خواند و تمام ادارات دولتی را مکلف به اجرا و تطبیق آن نموده. رئیس جمهور دولت جمهوری اسلامی افغانستان طی پیامی موقف دولت را در قبال این پلان چنین مشخص کرد:

" منافع و مصالح زنان از زمان ایجاد اداره مؤقت و دولت منتخب در کشور، در محراق توجه دولت جمهوری اسلامی افغانستان قرار دارد. دولت افغانستان متکی به اصول و احکام دین مقدس اسلام و به استناد ارزشهای اسناد مهم و معتبر ملی و بین المللی: تفاهمنامه بُن، قانون اساسی کشور، توافقنامه لندن و استراتیژی انکشاف ملی، مُصرانه در صدد تأمین تساوی جنسیت اجتماعی، رفع هرگونه تبعیض علیه زنان میباشد. از اینرو نقش زنان را جهت نیل به اهداف والای انکشاف ملی، اساسی میداند. به این منظور از طرح (پلان کاری ملی برای زنان افغانستان) که وزارت امور زنان به کابینه ج.ا.ا ارایه کرد، حمایت و تمام ادارات دولت را مکلف به اجرای پلان مذکور ساخت. وزارت امور زنان از تحقق پلان متذکره نظارت خواهد کرد. من با توشیح این برنامه استراتیژیک در حقیقت به نقش زنان، حقوق آنها، مکلفیتهای ارگانهای دولتی و طرح وزارت امور زنان صحه میگذارم.

به این منظور به تمام نهاد های دولت جمهوری اسلامی افغانستان، از وزارت خانه ها تا ادارات محلی ولایات هدایت داده می شود که اهداف و ارزشهای پلان کاری ملی برای زنان افغانستان را در پلان ها، بودجه و برنامه های خویش شامل و اجرا نمایند و برای حصول اطمینان از روند تطبیق مکلفیت ها و تعهدات در این راستا در هر شش ماه گزارشهای کاری خویش را از طریق وزارت امور زنان به ریاست جمهوری دولت اسلامی افغانستان ارایه نمایند. از نهاد های همکار بین المللی می خواهیم تا دولت و مردم ما را در امر تحقق پلان کاری ملی برای زنان افغانستان یاری رسانند. تطبیق پلان کاری ملی زنان افغانستان وظیفه مهم و وجیبه تاریخی دولت جمهوری اسلامی افغانستان است. اطمینان دارم که با تطبیق آن، شاهد تغییرات محسوس و بنیادی در حیات زنان کشور خویش خواهیم بود."

قشر زن که در برگیرنده همه لايه ها و طبقات جامعه است، در همه ساختارهای جامعه، نهاد هاي دولتي و مدني دخيل و از جامعه جدایی ناپذیرمیباشد، زنان مثل مردان در خانواده، جامعه و دولت خدمت ميكنند، ادارات خدماتی نیز باالمقابل برای آنها خدمت میکنند. خدمت به زنان مربوط یک، یا دو اداره نه، بلکه همه ادارات می شود. ادارات خدماتی مصروف کار برای زنان و مردان اند. وزارت امورزنان، نمی تواند، موازی با ادارات خدماتي عام، ادارات مشابه و مماثل جداگانه خاص برای زنان داشته باشد. زنان مثل مردان به خدمات صحي، تعليمي، تحصيلي، امنيتي، ترانسپورتی، حقوقی و سایر خدمات اجتماعی مثل آب و برق، مکتب و شفاخانه ضرورت دارند. وزارت امور زنان نمي تواند، اداره های ویژه خدماتی در همه عرصه های متذکره برای زنان داشته باشد، انتظام ادارات خدماتی کاملاً جداگانه برای زنان مثل ترانسپورت، محکمه، حوزه امنیتی، ترافیک، گمرک، بانک و غیره باعث انشعاب و تجزیه جامعه و دولت می شود. خصوصیات جامعه ما، در برخی ساحات ایجاب می نماید تا خدمات در سطح توزیع مثل شفاخانه و مکتب طور جداگانه ارائه گردد، میکانیزمهای اصلی، تشکیلات و بودجه واحد خواهد بود.

وزارت امور زنان، ارگان اجرایوی- نظارتی و قسماً خدماتی است. این وزارت برای ایفای نقش خویش ریاست های امور زنان ولایات را دارد. تشکیلات آن تا ولسوالی ها توسعه خواهد یافت. وزارت امور زنان اساساً به ارائه خدمات کالایی طرف نیاز جامعه و یا زنان مکلف نیست، اما بعض خدمات نو، غیر مروجه و انکشافی را به شکل پروژه های کوچک در صورتی که مداخله در امور دیگران نباشد، طرح و تطبیق می نماید، طوری  که از نقش اصلی خویش در مسیر نظارت از پالیسی های جندر دور نگردد. پرداختن به پروژه های نمونه و آزمایشی یک انگیزه مثبت، رهنما و سرمشق خوب برای ادارات دیگر است که وزارت امور زنان اکثراً همچو پروژه های محدود و موقتی را بعد از آزمایش موفقانه غرض تعمیم به ادارات مربوطه محول می سازد.

این وزارت امورزنان، ارگان خدماتی در کدام عرصه خاص نیست و در امور ادارات خدماتي مداخله نمی کند. الترناتیف و عوضی آنها نه، بل همکار آنهاست. این وزارت منحیث همکار تخنیکی ادارات خدماتی از چگونگی ارائه خدمات برای زنان نظارت می نماید و برخي پروژه هاي خدماتي را براي زنان نیز طراحي و به منظور نتيجه گيري و تعميم بعدي آن به صورت آزمايشي پيش ميبرد.اين يك كارمحدود و موقتي است که منحیث سرمشق و همکاری تخنیکی ارائه می شود. ولی پرداختن وسیع و دایمی به چنین پروژه های خدماتی، با مأموریت این وزارت همخوانی ندارد. مأموريتش تغيير ذهنيت منفی افراد جامعه نسبت به نقش و موقف زن و تغییر مسیر تاريخ مردسالاري است، بيشترمصروف فعاليت های روشنگري میباشد. طوری که قبلاً یادآور شدیم، وزارت امور زنان، پاليسي هاي دولت را در قبال زنان تهيه و تدوين مي نمايد و از چگونگي تطبيق آن برحسب ارتباطات بين الوزارتي، نظارت مي كند و در مورد تغییر و بهبود وضعیت زنان نزد دولت، گزارشده میباشد. چنانچه در ماده سوم مقرره تنظیم اجراآت و فعالیتهای وزارت امور زنان تذکر داده شده است:

" وزارت امور زنان از تطبیق مشی سیاسی و اجتماعی دولت جهت تأمین و توسعه حقوق مشروع زنان در کشور و رعایت قانونیت در زندگی آنها در ساحه فعالیت خویش مسوؤل میباشد."

مکلفیت های وزارت امور زنان در قانون منع خشونت علیه زن نیز که در چهار فصل و 44 ماده سال 1389 توشیح شده، نیز تصریح گردیده است.

دایرۀ خدمت برای زنان خیلی وسیع است و اکثریت ادارات را در بر می گیرد. این وزارت  برخی پروژه های انکشافی را انتخاب می نماید. چنانچه حالا مصروف ارائه برخی خدمات در راستای ارتقای سطح آگاهی حقوقی و قانونی، ظرفیت های سیاسی و سازمانی، مشوره های حقوقی، تدارک کاریابی و آموزش مهارت های حرفوی، بازاریابی برای محصولات زنها و حمایت از زنان آسیب پذیر در مراکز حمایوی از طریق راه اندازی کمپاین ها، تهیه و چاپ نشریه ها، اعمار باغهای زنانه، تدویر ورکشاپ ها و سیمینار ها، ایجاد انستیتوت های جندر و دیزاین، تدارک نمایشگاه ها، بررسی قضایا و شکایات زنان و سرپرستی خانه های امن می باشد.